Fatih Yerdemir https://orcid.org/0000-0002-3147-5012 Gazi Üniversitesi author Serife Yerdemir https://orcid.org/0000-0001-8896-2551 KIRIKKALE ÜNİVERSİTESİ, YABANCI DİLLER YÜKSEKOKULU author 2026-03-30 Akademik Dil ve Edebiyat Dergisi 2618-6349 10 1 https://doi.org/10.34083/akaded.1878028 https://www.adeddergi.com/makale/69d423e31425b Klasik Türk edebiyatında tercüme, şerh ve nazire geleneği kökleri eskilere dayanan bir pratiği temsil etmektedir. İslam’ın kabulüyle beraber Arapça ve Farsçadan birçok eser Türkçeye tercüme edilmiştir. Bazı eserler nazmen ve nesir olarak Türkçeye aktarılırken bazı eserler de tafsilatlı bir şekilde şerh edilmiştir. Yeri geldiğinde bu tercüme ve şerhlerin dışında kaynak metinlere ekleme ve çıkarma yapılarak tercüme-telif eserler de kaleme alınmıştır. Kimi zaman eserin tamamı tercüme edilirken bazen eserden seçme metinler veya tek başına bir manzumeye de tercümeler yapılmıştır. Bu çalışmada Yavuz Sultan Selîm Dîvânı’nda yer alan Farsça “-âf” kafiyeli bir manzumenin Türkçeye yapılan nazmen tahvili, nazire, şerh ve tercümeleri incelenmiştir. Bu bağlamda öne çıkan husus Ali Emîrî’nin Osmanlı Tarih ve Edebiyatı Mecmuası’nda 31 Mayıs 1334/1918 yılında aynı sayfada şairin oğlu Kânûnî’nin bu şiiri “nazmen Türkçeye tahvili” başlığı altında şiirin ilk nazmen Türkçeye tercümesini vermiş olmasıdır. Yapılan çalışmalar doğrultusunda aynı şiire Kânûnî’nin nazire yazdığı da tespit edilmiştir. Hüseyin Şevket’in 1911 yılında Yavuz Selîm Dîvânı’ndan seçme gazellerden hareketle oluşturduğu eserinde bu gazeli de seçmeleri arasına aldığı ve nazmen Türkçeye tercüme ettiği belirlenmiştir. Gazel üzerine son nazmen çeviri 2015 yılında Gökhan Gökmen tarafından serbest nazım şekliyle yapılan tercümedir. Nazmen tercümeler dışında Manastırlı Dâniş Ahmed Efendi 1896 yılında Dîvân’a klasik yöntemlerle şerh yazmıştır. Çalışmaya esas alınan bu gazel şerhte de mevcuttur. Bunların dışında Şeyh Vasfî, Ali Nihad Tarlan, Fatih Köksal ve İbrahim Kaya vd. tarafından yapılan çalışmalarda bu gazel nesir olarak tercüme edilmiştir. Şiir, seçmelerde en çok tercih edilen gazeller arasında yer almaktadır. Bu çalışmada söz konusu şiirin nazmen tahvil, nazire, şerh ve tercümeler bağlamında çeviri stratejileri açısından yüzyıllar boyunca nasıl ele alınıp yorumlandığı karşılaştırmalı bir yaklaşımla incelenmiştir.