Abdullah Uçar https://orcid.org/0000-0003-1391-8681 SELÇUK ÜNİVERSİTESİ, EDEBİYAT FAKÜLTESİ, TÜRK DİLİ VE EDEBİYATI BÖLÜMÜ, ESKİ TÜRK EDEBİYATI ANABİLİM DALI author 2026-03-30 Akademik Dil ve Edebiyat Dergisi 2618-6349 10 1 https://doi.org/10.34083/akaded.1787751 https://www.adeddergi.com/makale/69d42413d79d0 Bu çalışma, Süleymaniye Kütüphanesi Laleli Koleksiyonu 01183 numarada kayıtlı bir mecmuanın ilk risalesi olan Ziyâretnâme-i Resûl-i Ekrem adlı eserin incelenmesini konu edinmektedir. Hasan-ı Basrî’nin gördüğü bir rüyaya dayandırılan bu Ziyâretnâme, hem metin hem de minyatürler aracılığıyla Medine’deki kutsal mekânları ve ziyaret kurallarını ele alır. Eserin giriş kısmı, Hasan-ı Basrî’nin rüyasında Hz. Peygamber’den aldığı özel izinle kaleme aldığı kişisel bir hatırat niteliği taşır. Çalışmada eserin dil, anlatım ve imla/istinsah özellikleri incelenmiş; Arapça ve Farsça tamlamaların yoğunluğu, didaktik üslubu ve nesir bölümlerinin yanı sıra yer yer manzum parçalara da yer verildiği tespit edilmiştir.İncelemeler sonucunda Hasan-ı Basrî’nin rüya anlatısı ve hatıratıyla başlayan eserin giriş bölümü ile dua ve selamlamalardan oluşan didaktik ana bölümü arasındaki yapısal farklılıklar ortaya konulmuştur. Metnin gövdesi, Hz. Peygamber ve onunla aynı hücrede yatan Hz. Ebû Bekir ve Hz. Ömer’in yanı sıra Ehl-i Beyt ve birçok sahabeye yönelik selamlamalar ve dualar içermektedir. Eserdeki minyatürler ise Mescid-i Nebevî’nin eski yapısı, Uhud şehitlerinin kabirleri ve tarihî su kuyuları gibi kutsal mekânların tasvirleriyle önemli bir görsel kaynak sunmaktadır. Eserde Hasan-ı Basrî’nin vefatından sonra yaşayan İmam Mâlik’in türbesinin tasvir edilmesi, eserin Hasan-ı Basrî adına kaleme alındığını fakat ona ait olmadığını göstermektedir. Bu yönüyle çalışma, bir yandan hac ve ziyaret rehberliği geleneğine katkı sağlarken diğer yandan da sanat tarihi ve yazma eser incelemeleri için önemli veriler sunmaktadır.