Dinî Duyarlılık ve Tahkiye: Poetikası Işığında İsmail Kıllıoğlu Hikâyesi - Bülent Sayak (Akademik Dil ve Edebiyat Dergisi, 2026)
Modernleşmenin düşünsel öğretilerine, Osmanlı-Türkiye örneğindeki tarihsel uygulamalarına ve Marksist düşüncenin manevi alanı dışlayan fikirlerine tepki gösteren yazarlar muhafazakâr bir tutum geliştirerek 1960’lı yıllar sonrasında dinî duyarlılık eksenli bir anlayışı biçimlendirirler. Dinî duyarlılıklı edebiyatın önemli temsilcilerinden İsmail Kıllıoğlu fikir mahfilleri ve matbuat faaliyetlerindeki etkin konumu, İslami anlayışı kültürel ve sosyal hayatta işlek kılma üzerine harcadığı fikri mesai, din şuurunun edebî temsildeki konumu hakkındaki teorik yazıları ve Müslüman hikâyeci kimliğini modern tahkiye anlayışı içinde inşa etmeye çalışan öyküleriyle dikkat çeker. “Yedi Güzel Adam” adlandırmasından mülhem “sekizinci güzel adam” olarak nitelenir. İslami Akım’ın 1965 kuşağı içinde ismi Rasim Özdenören ve Cahit Zarifoğlu ile anılır. İnanma ihtiyacı ile yazma güdüsünün aynı kaynaktan beslendiğini, edebî kimliğin hakikat kavrayışından ayrı düşünülemeyeceğini işaret eden yazarın öyküleri hakkında yapılan incelemeler sınırlıdır. Bu çalışma İsmail Kıllıoğlu ve yazar örnekleminde İslami duyarlılıklı tahkiye bağlamında alandaki boşluğu doldurmayı amaçlamaktadır. Çalışmada sırasıyla Kıllıoğlu’nun biyografisi ve poetikası yer verilmiştir. Edebî metni “kutsala yönelen bakış” olarak konumlandıran poetikası ışığında, Kıllıoğlu’nun Ateş Yalımı Üstüne Bir Toplantı (1974), Hayata Uyanış (1984), Gül ve Ateş (1993), Aşkın İzi (1999) isimli hikâye türündeki eserleri irdelenmiştir. Nitel içerik inceleme yöntemi benimsenerek hikâyeler tematik okuma çerçevesinde sınıflandırılmış, Kıllıoğlu’nun teorik yazılarında dile getirdiği poetik görüşleri ile kurmaca metinleri arasındaki ilişki, izlek ve dinî söylem temsili bağlamında çözümlenmiştir. Hikâyelerde modernist dünya tasavvuru sert biçimde eleştirilip bireysel ve toplumsal huzursuzluğun kaynağı olarak konumlandırılmaktadır. Buna karşılık hakikat/din merkezli gelenekli hayat idealize edilmekte ve canlandırılmaya çalışılmaktadır. İslami belleği harekete geçirmek ve okura kimlik değerleri aşılamak için dinî anıştırmalardan faydalanılmaktadır. İdeoloji/mesaj kaygısını merkeze alma, geleneksel edebiyattan/düşünceden beslenme, madde-mana/metafizik gerilimi ön plana çıkarma ve Batı-Müslüman karşıtlığını vurgulama gibi özelliklerin Kıllıoğlu tahkiyesini ve dolayısıyla İslami duyarlılıklı hikâyeyi betimleyen ortak kodlar olduğu tespit edilmiştir. İsmail Kıllıoğlu’nun poetik görüşleri ve kurmaca metinleri ile dâhil olduğu dinî duyarlılıklı hikâye anlayışı içinde özgünlük arayan ve bağlı olduğu akımı iyi temsil eden bir yazar olduğu değerlendirilmiştir.