Türkiye Türkçesinde Değiştirim Ögelerinin İşlevsel Sınıflandırılması Üzerine Bir Deneme - Selenay Koşumcu (Akademik Dil ve Edebiyat Dergisi, 2026)
Değiştirim (substitution), bir metinde dilsel verimliliği sağlamak ve gereksiz tekrarları önlemek ve metinler arası bağdaşıklığı desteklemek amacıyla kullanılan, bir sözcük ya da ifadenin, anlam bakımından eşdeğer bir başka dil birimiyle yer değiştirilmesi olarak tanımlanan bir bağdaşıklık aracıdır. Bu terimin geçtiği erken çalışmalarında Halliday & Hasan (1976)’ın, bir ögenin başka bir öge ile değiştirilmesi olarak kısaca tanımladığı değiştirim, Türkiye Türkçesinde metinsel bütünlük ve anlam akışı sağlama sürecinde önemli bir rol oynar. Alanyazında değiştirimin yapısal işlevleri açısından sınıflandırıldığı ancak işlevsel sınıflandırmanın ele alındığı bir araştırmanın yapılmadığından hareketle bu çalışma, değiştirim kavramını işlevsel bir çerçevede ele alarak, türlerini ve kullanım biçimlerini incelemeyi amaçlamaktadır. Ada dayalı (nominal), eyleme dayalı (verbal) ve tümceye/yan tümceye (clausal) dayalı değiştirim türleri, Türkçe Ulusal Derlem (TUD) verileri kullanılarak örneklendirilmiş; her türün işlevsel özellikleri, derlemden tanıklanan örneklerle açıklanmıştır. Bu çalışma, değiştirim kavramının işlevsel boyutunu inceleyerek, dildeki yapı ve işleyişine dair çözümleme sunmaktadır.