Konuşma Engelliliği, Edebiyat ve Müzik İlişkisinde Taklitli Bir Türkü: Kediyi Koydum Torbaya - Eray Alpyildiz (Akademik Dil ve Edebiyat Dergisi, 2026)
İnsanlığın çarpıcı bir gerçekliği olan engelliliğe atfedilen anlamlar zamana ve mekâna göre değişmiştir. Engellilik evrensel olarak acınasılık, zayıflık, acizlik ve masumiyet gibi stereotiplerinin yanında olağanüstü yeteneklere sahip kişi veya süper kahraman olarak da boyutlandırılmıştır. Engelliliğin yine belirli başlı stereotiplerle mizahın, eğlencenin ve gülmenin aracı olarak kullanılması da engelliliğin çok çeşitli bir şekilde yapılandırılabileceğini göstermiştir. Bu açıdan körlük, sağırlık, dilsizlik, topallık, cücelik ve kekemelik gibi engellilik türleri oyun, dans, müzik ve edebiyat gibi çeşitli kültürel alanlarda, söz ve/veya hareket komiğine bağlı olarak mizahi çerçevede işlenmiştir. Bahsedilen olgular, folklor ve engellilik arasındaki güçlü ilişkiyi çerçevelemesinin yanı sıra engelliliğin kültürel olarak inşa edilebilirliğini bizlere göstermiştir. Bu makalede engelliliğin (kekemeliğin) kültürel olarak inşa edilebilirliği veya kültürel olarak nasıl yapılandırıldığı, kekemeliğin veya kekeme insanların konuşma taklidine dayalı olarak üretilen ve icra edilen Kediyi Koydum Torbaya adlı eğlence-güldürü türküsü örneğinde çözümlenmiştir. Bu açıdan ilk olarak engelliliğe dair teorik yaklaşımlar açıklanmış; daha sonra folklor ve engellilik ilişkisi ele alınarak araştırmanın teorik zemini güçlendirilmiştir. Bununla birlikte kekemeliğin, müzikle ve özellikle edebiyatla ilişkisi üzerinde durularak Türk kültüründe kekemeliğin taklidiyle oluşturulan önemli şiir örneklerine (kekemenâmeler) yer verilmiştir. Çalışmanın ilerleyen ve asıl bölümünde ise kekemeleri taklit ederek icra edilen Kediyi Koydum Torbaya türküsü, yapısal açıdan çözümlenmiş; kekemeliğin, edebiyat ve müzik çerçevesinde nasıl temsil ve tasvir edildiği incelenmiştir. Farklı bir ifadeyle kekemelerin nasıl türkü-şarkı söylediklerinin veya söyleyebileceklerinin taklitli olarak yansıtıldığı Kediyi Koydum Torbaya türküsü, bir konuşma engelliliği türü olan kekemelik ve mizah ilişkisi kurularak irdelenmiştir. Bu doğrultuda kekeme taklidine dayanan Kediyi Koydum Torbaya türküsünün mizah ve eğlenceyi oluşturan boyutları, mizahtaki uyumsuzluk ve üstünlük kuramları bağlamında analiz edilmiştir. Folklor ve engellilik ilişkisinin çerçevelendiği bu makalede, son yıllarda beşerî bilimler alanında engelliliğin yoğunlaşan kültürel araştırmalarına bir katkıda bulunulması amaçlanmıştır. Bu bağlamda kekemelik özelinde, engelliliğin -kendi gerçekliğinin ötesinde- sosyal ve kültürel olarak inşa edilebilen bir olgu olabileceği gösterilmiştir.