DEĞERLENDİRME VE HAKEM SÜRECİ POLİTİKASI
1. Yayıncılık Felsefesi ve Akran Denetimi
Akademik Dil ve Edebiyat Dergisi, bilimsel bilginin doğrulanması ve kalitesinin artırılması için titiz bir "Akran Denetimi" (Peer Review) süreci yürütür. Dergimiz; okur, yazar, hakem ve editör paydaşlarının haklarını gözeten "Paydaş Dostu Yayıncılık" ilkesiyle hareket eder. Değerlendirme süreci, hiçbir dış etkiye maruz kalmadan, tamamen bilimsel liyakat ve objektiflik çerçevesinde yürütülür.
2. Değerlendirme Modeli: Çift Kör Hakemlik
ADED, nesnelliği ve tarafsızlığı garanti altına almak amacıyla "Çift Taraflı Kör Hakemlik" (Double-Blind Peer Review) sistemini uygular.
- Yazarların kimlik bilgileri hakemlerden, hakemlerin kimlik bilgileri ise yazarlardan süreç boyunca ve sonrasında gizli tutulur.
- Editörler, dosyaların üst verilerini temizleyerek taraflar arasındaki izolasyonu sağlamakla yükümlüdür.
3. Hakem Atama Kriterleri ve Etik İzolasyon
Hakem seçiminde "Akran Hakemliği" gereğince, adayların uzmanlık alanları ile makale konusu arasındaki tam uyum gözetilir.
- Bağımsızlık Şartı: Yazarlar ile aynı kurumda görev yapan, geçmişte ortak yazarlık/proje ilişkisi bulunan veya lisansüstü tez süreçlerinde (danışman/öğrenci/jüri) akademik bağı olan kişiler hakem olarak atanamaz.
- Transdisipliner Esneklik: Disiplinler arası veya kendine özgü temaları olan çalışmalarda, derinlemesine analiz için hakem sayısı ikiden fazla tutulabilir.
- Liyakat Piramidi (Unvan Öncelikleri): Değerlendirme kalitesini artırmak adına hakem atamalarında şu hiyerarşi tercih edilir:
- Yazar unvansız ise: En az Doktora dereceli hakemler.
- Yazar Dr. ise: En az Dr. Öğretim Üyesi unvanlı hakemler.
- Yazar Dr. Öğr. Üyesi ise: En az Doçent unvanlı hakemler.
- Yazar Doçent ise: En az bir hakemin Profesör olması gözetilir.
4. Revizyon Disiplini ve Karar Optimizasyonu
Alan Editörleri, hakem raporlarını şu prensiplerle yönetir:
- Üst Karar İlkesi: Hakem raporlarından gelen kararlar, akademik çıtanın korunması amacıyla tercihen raporlardaki "en üst karar" düzeyinde yazara iletilir.
- Akademik Standart: Alan Editörleri, hakem kararlarının niteliğini düşürmemek adına, raporlardaki ağırlıklı görüşün altında bir kararla (örneğin ret eğilimi varken doğrudan kabul) revizyon sürecini başlatmazlar.
5. Etik Sorumluluk ve Teknoloji Kullanımı
- Yapay Zeka Yasağı: Hakemler, değerlendirdikleri metinleri hiçbir Üretken Yapay Zeka (ÜYZ) aracına yükleyemezler.
- Gizlilik: Değerlendirme sürecindeki her türlü bilgi ve belge gizli tutulur; yayınlanana kadar içerik paylaşılamaz.
Hakem Seçim Süreci Politikası
1. Uzmanlık ve Alan Uyumu Tespiti
- Değerlendirilmek üzere kabul edilen her makale için öncelikle çalışmanın ana disiplini ve alt çalışma alanı belirlenir.
- Editörler, derginin mevcut hakem havuzundan veya akademik atıf dizinlerinden (TR Dizin, Scopus, WoS) makalenin konusuyla doğrudan ilgili, son yıllarda benzer çalışmalar yürütmüş uzmanları belirler.
- Transdisipliner Yaklaşım: Çalışma birden fazla disiplini ilgilendiriyorsa veya kendine özgü temalara sahipse, her bir uzmanlık alanı için ayrı hakemler görevlendirilerek değerlendirme derinleştirilir.
2. Liyakat Piramidi ve Unvan Eşleşmesi Hakem seçiminde akademik yetkinlik dengesini korumak adına şu hiyerarşik öncelikler uygulanır:
- Yazar unvansız/öğrenci ise: En az Doktora derecesine sahip uzmanlar.
- Yazar Dr. unvanına sahip ise: En az Dr. Öğr. Üyesi unvanlı uzmanlar.
- Yazar Dr. Öğr. Üyesi ise: En az Doçent unvanlı uzmanlar.
- Yazar Doçent ise: Hakemlerden en az birinin Profesör olması veya yazarla eş unvanda olması tercih edilir.
3. Etik İzolasyon ve Tarafsızlık Kontrolü Aday hakemlerin atanması öncesinde şu "çıkar çatışması" denetimleri zorunlu olarak yapılır:
- Kurumsal İzolasyon: Hakem, yazar ile aynı akademik birimde (bölüm/program) veya aynı kurumda görev yapmamalıdır.
- Akademik İlişki Kontrolü: Hakem ile yazar arasında geçmişte veya günümüzde ortak yazarlık, ortak proje veya bilimsel iş birliği bulunmamalıdır.
- Eğitimsel Bağ: Hakem ile yazar arasında geçmişte veya günümüzde lisansüstü tez süreçlerinde (danışman, öğrenci veya jüri üyesi) bir ilişki bulunmamalıdır.
4. Davet ve Kabul Prosedürü
- Belirlenen adaylara, makalenin başlığı ve özetiyle birlikte resmi bir davet gönderilir.
- Hakemden, değerlendirmeyi kabul etmeden önce herhangi bir çıkar çatışması bulunmadığını ve kendisine tanınan sürede (genellikle 15-21 gün) raporu tamamlayabileceğini teyit etmesi beklenir.
- Hakemin daveti reddetmesi durumunda, yedek listedeki uzmanlara geçilir.
5. Veritabanı ve Havuz Güncelleme
- Editörler, hakemlerin geçmiş değerlendirme performanslarını (zamanlama, rapor kalitesi, nesnellik) takip eder.
- Nitelikli rapor sunan ve etik kurallara titizlikle uyan uzmanlar "Öncelikli Hakem Havuzu"nda tutulurken; süreci aksatan veya yüzeysel rapor sunan kişilerle çalışma sonlandırılır.
Süreç Şeffaflığı Politikası
1. İzlenebilir Yayın Akışı
- ADED, her makale gönderimi için şeffaf bir "Adım Adım Yayın Akışı" uygular. Yazarlar, dergi yönetim sistemi (DergiPark) üzerinden çalışmalarının hangi aşamada (Ön Kontrol, Hakem Atandı, Değerlendirmede, Karar Bekliyor vb.) olduğunu gerçek zamanlı olarak takip edebilirler.
- Süreçteki her durum değişikliği, sistem üzerinden ilgili tüm yazarlara otomatik e-posta bildirimleri ile eş zamanlı olarak iletilir.
2. Standart Değerlendirme Takvimi Dergimiz, belirsizlikleri gidermek adına aşağıdaki tahmini süreç takvimini taahhüt eder:
- Ön Kontrol Süresi: En geç 7-10 gün.
- Hakem Değerlendirme Süresi: Hakemlere tanınan süre 15-21 gündür. Gerekli hallerde ek süre tanımlanabilir.
- Nihai Karar Süresi: Raporların tamamlanmasını müteakip en geç 15 gün içinde editöryal karar açıklanır.
- Yıllık Yayın İstatistikleri: Dergimiz, her yıl sonunda makale kabul/ret oranlarını ve ortalama değerlendirme sürelerini içeren şeffaflık raporunu web sitesinde yayımlar.
3. Hakem Raporlarına Erişim
- Çift kör hakemlik ilkesini ihlal etmeden, yazarların hakemler tarafından sunulan tüm bilimsel eleştiri ve raporlara tam erişimi sağlanır.
- Editörler, hakem raporlarını yazara iletirken herhangi bir sansür uygulamaz; ancak etik dışı üslup (varsa) akademik dile uygun şekilde revize edilebilir.
4. Editöryal Karar Gerekçeleri
- ADED'de hiçbir makale "gerekçesiz" reddedilmez.
- Ön kontrolde reddedilen çalışmalar teknik/kapsam gerekçeleriyle; hakem sürecinde reddedilen çalışmalar ise hakemlerin bilimsel raporları ve editöryal kurulun akademik mülahazalarıyla detaylı olarak gerekçelendirilir.
5. Arşiv ve Versiyon Şeffaflığı
- Yayımlanan her makalenin dergiye geliş tarihi, kabul tarihi ve çevrimiçi yayımlanma tarihi makale künyesinde açıkça belirtilir.
- Makalede yayımlandıktan sonra yapılan önemli düzeltmeler (erratum), orijinal metne bağlı bir ek dosya olarak arşivlenir ve şeffaf bir şekilde okura sunulur.
6. İç Denetim Mekanizması ile Güvence
- Süreçlerin şeffaflığına ilişkin her türlü itiraz ve bilgi talebi, bağımsız İç Denetim ve Kalite Standartları Kurulu'nun denetimine açıktır. Okur ve yazarlar, süreçteki aksaklıkları doğrudan bu kurula raporlayabilirler.
Değerlendirme Kriterleri ve Hakem Formu İçeriği Politikası
1. Formun Yapısı ve Puanlama Sistemi ADED Hakem Değerlendirme Formu; nitel (açıklayıcı yorumlar) ve nicel (puanlama) bölümlerden oluşur. Hakemlerden, her bir kriteri "Yetersiz", "Geliştirilmeli", "İyi" ve "Çok İyi" ölçeğinde değerlendirmeleri istenir.
2. Bilimsel Özgünlük ve Literatür Katkısı
- Orijinallik: Çalışma, alana yeni bir bilgi, bakış açısı veya yöntem sunmakta mıdır?
- Literatür Hakimiyeti: Konuyla ilgili mevcut çalışmalar (ulusal ve uluslararası) yeterince taranmış mı? Makale, mevcut akademik tartışmaların neresinde durmaktadır?
- Kaynak Kullanımı: Birincil kaynaklara (yazma eserler, arşiv belgeleri, temel metinler vb.) erişim ve bu kaynakların analizi yeterli midir?
3. Metodolojik ve Teknik Yeterlilik
- Yöntem: Araştırmanın yöntemi, ele alınan konuya uygun mu ve bilimsel olarak geçerli bir kurguya sahip mi?
- Terminoloji: Alanın teknik terimleri (belagat, aruz, edebi sanatlar vb.) doğru ve yerinde kullanılmış mı?
- Veri Analizi: Elde edilen veriler/metinler, bilimsel bir disiplinle yorumlanmış mı?
4. Yapı ve Dil Yetkinliği
- Başlık ve Özet: Başlık metnin içeriğini tam yansıtıyor mu? Özet (Abstract), çalışmanın amacını, yöntemini ve temel bulgularını kapsıyor mu?
- Akademik Üslup: Metin; açık, anlaşılır, nesnel ve akademik bir dille kaleme alınmış mı?
- İmla ve Yazım: Makale, Türk Dil Kurumu yazım kurallarına ve dergi yazım kılavuzuna uygun mu?
5. Etik ve Atıf Disiplini
- Atıf Doğruluğu: Alıntılar ve atıflar, APA veya derginin belirlediği standartlara uygun mu?
- Etik Uygunluk: Çalışmada etik ihlal şüphesi uyandıran bir durum (kaynak göstermeden kullanım, veri manipülasyonu vb.) var mı?
6. Hakem Görüşü ve Karar Bölümü (Nitel Değerlendirme) Hakemlerin şu soruları yanıtladığı serbest metin alanıdır:
- Yazara Notlar: Makalenin geliştirilmesi için yapılması gereken somut düzeltmeler nelerdir?
- Editöre Notlar: Editörün karar aşamasında bilmesi gereken (çıkar çatışması şüphesi, intihal kaygısı vb.) özel durumlar var mı?
7. Nihai Tavsiye Kararı Hakem, yukarıdaki kriterler ışığında aşağıdaki kararlardan birini gerekçesiyle sunar:
- Kabul: Mevcut haliyle yayımlanabilir.
- Düzeltme (Minör): Küçük düzeltmeler sonrası editör kontrolüyle yayımlanabilir.
- Düzeltme (Majör): Önemli eksikler var; düzeltme sonrası tekrar hakem denetimine sunulmalı.
- Ret: Bilimsel nitelik, özgünlük veya yöntem açısından yayımlanmaya uygun değil.
Yazarın İtiraz Hakkı ve Hakem Uyuşmazlıkları Politikası
1. İtiraz Hakkının Kapsamı
- Yazarlar, makaleleri hakkında verilen "Ret" kararına veya hakem raporlarında yer alan "maddi/bilimsel hatalara" karşı itiraz etme hakkına sahiptir.
- İtirazlar, kararın yazara tebliğ edildiği tarihten itibaren 15 gün içinde, somut kanıtlar ve bilimsel gerekçeler içeren bir dilekçe ile editörlüğe sunulmalıdır.
- Sadece kişisel görüş ayrılıklarına dayanan veya hakem üslubuna yönelik (bilimsel temelden yoksun) itirazlar işleme alınmaz.
2. İtirazların Değerlendirilmesi
- Gelen itiraz başvurusu, Baş Editör ve ilgili Alan Editörü tarafından ön incelemeye alınır.
- Editörlük, itirazda sunulan kanıtların makul ve bilimsel açıdan dikkate değer olduğuna karar verirse, dosyayı bağımsız bir hakeme veya derginin İç Denetim ve Kalite Standartları Kurulu'na sevk eder.
3. Hakem Raporları Arasındaki Uyuşmazlıklar İki hakem raporu arasında taban tabana zıt görüşler (bir Kabul, bir Ret) olması durumunda Alan Editörü şu yollardan birini izler:
- Üçüncü Hakem Ataması: Makale, uyuşmazlığın giderilmesi için üçüncü bir bağımsız hakeme ("Hakem Kurulu" sıfatıyla) gönderilir. Nihai karar, raporların bilimsel ağırlığına göre verilir.
- Editöryal Karar: Alan Editörü, kendi uzmanlık alanı içindeki bir çalışmada, her iki hakem raporunu da derinlemesine analiz ederek ve gerekçelerini yazılı olarak dosyaya ekleyerek nihai görüşü Baş Editör’e sunar.
4. Hakemlerin Bilimsel Hatalarına Müdahale
- Bir hakemin, metindeki verileri kasten yanlış yorumladığı veya temel bir kaynağı göz ardı ederek hatalı bir "Ret" kararı verdiği yazar tarafından kanıtlanırsa; editörlük mevcut raporu geçersiz sayma ve çalışmayı yeni bir hakem heyetiyle sürece dahil etme yetkisine sahiptir.
5. Nihai Karar ve Kesinlik
- İtiraz süreci sonucunda verilen karar kesindir. Aynı makale için ikinci bir itiraz başvurusu kabul edilmez.
- İtiraz sonucu "Kabul" yönünde gelişirse, makale yayın planına dahil edilir; "Ret" kararı onanırsa dosya kesin olarak kapatılır.